Szukany produkt
 
Wydawnictwo 

Kategorie

 
 

Informacje

 
 
drewno nr 169  prace naukowe, doniesienia, komunikaty
drewno nr 169 prace naukowe, doniesienia, komunikaty
Klejowe żywice MUF, przemysł drzewny w Europie, właściwości drewna z drzewostanów objętych powodzią letnią

 

Autor: Praca zbiorowa
Tytuł: drewno nr 169 prace naukowe, doniesienia, komunikaty
Rok wydania: 2003
Miejsce wydania: Poznań
Oprawa: miękka
Format: 165x240 mm
Ilość stron: 139
Międzynarodowy Standardowy Numer Książki: ISSN 1644-3985
Wydawnictwo: Instytut Technologii Drewna
 
  • Opis
  • Spis treści
 

DREWNO NR 169 PRACE NAUKOWE, DONIESIENIA, KOMUNIKATY
WOOD RESEARCH PAPERS, REPORTS, ANNOUNCEMENTS

 

DREWNO - jest czasopismem wydawanym w cyklu półrocznym jako kontynuacja recenzowanego kwartalnika "Prace Instytutu Technologii Drewna", ukazującego się od 1954 roku. W czasopiśmie publikowane są opracowania dotyczące wszystkich zagadnień związanych z drzewnictwem (biologia, chemia, fizyka, technologia, ekonomika). Informacja o opublikowanych materiałach jest dostępna w bazie danych DREWINF, w sieci Internet http://www.itd.poznan.pl

 

DREWNO - prace naukowe, doniesienia, komunikaty jest czasopismem wydawanym w cyklu półrocznym, od 2003 roku jako kontynuacja recenzowanego kwartalnika Prace Instytutu Technologii Drewna (Archiwum), ukazującego się od 1954 do 2001 roku.

 

DREWNO różni się jednak tym, że decydujący wpływ na jego formułę ma rada programowa, w skład której wchodzą wybitni przedstawiciele nauki z kraju i zagranicy. Ponadto, jego łamy dostępne są dla autorów spoza Instytutu, w tym również dla autorów zagranicznych.

PRACE NAUKOWE

Mariusz JÓŹWIAK, Stanisław PROSZYK, Witold JABŁOŃSKI:
Klejowe żywice melaminowo-mocznikowo-formaldehydowe (MUF) modyfikowane naturalnym alkilorezorcynami (ang., pol.)

W pracy przedstawiono badania, dotyczące modyfikacji mas klejowych z niedestylowanych żywic melaminowo-mocznikowo-formaldehydowych (MUF) z użyciem mieszaniny naturalnych alkilorezorcyn pod nazwą Alkyres. Na podstawie wyników przeprowadzonych badań m.in. stwierdzono, że Alkyres może stanowić równorzędny rezorcynie modyfikator klejów MUF, podwyższenie zaś odporności hydrolitycznej spoin klejowych następuje wraz ze wzrostem jego udziału w masie klejowej. Efektywność modyfikacji kleju MUF Alkyresem zależna jest od stosunku molowego formaldehydu do melaminy i mocznika w żywicy.

Zbigniew MORZE, Dorota DZIURKA, Janina ŁĘCKA:
Badania porównawcze metod określania formaldehydu w płytach pilśniowych suchoformowanych (ang., pol.)

Dokonano oceny precyzji metod oznaczania zawartości i emisji formaldehydu z płyt MDF. Wykazano, iż stosując ogólne równanie regresji, można z dużym przybliżeniem na podstawie pomiaru emisji metodą butelkową wnioskować o jego zawartości w płytach LDF i MDF różnej grubości.

Rainer MARUTZKY, Guido HORA:
Ekologiczne wyzwania dla przemysłu płyt drewnopochodnych - sytuacja obecna i perspektywy (ang.)

Ekologiczne wyzwania dla przemysłu płyt drewnopochodnych to ograniczenie emisji formaldehydu i lotnych związków organicznych (VOC) z gotowych produktów, ograniczenie emisji gazów suszarnianych (pył, „błękitna mgiełka", VOC, odory), utylizacja odpadów drzewnych, recykling odpadów produkcyjnych i poużytkowych oraz wykorzystanie energii z odpadów drzewnych.
W ciągu dwóch ostatnich dekad przemysł płyt drewnopochodnych uczynił olbrzymi wysiłek, aby uzyskać produkty o lepszych ekologicznych właściwościach w przyjaznych środowisku procesach produkcyjnych. W latach 1975-1995 osiągnięto znaczący spadek emisji szkodliwego dla zdrowia formaldehydu z tworzyw drzewnych zaklejanych żywicami mocznikowo-formaldehydowymi. Działania te były wspierane europejską standaryzacją metod badania zawartości (EN 717-3 - metoda butelkowa, EN 120 metoda perforatora) i emisji (EN 717-1 - metoda komorowa i EN 717-2 metoda analizy gazowej) formaldehydu. Obecnie wyzwaniem dla przemysłu płyt drewnopochodnych nie jest już dalsza redukcja emisji ani potrzeba nowych metod badawczych, ale ujednolicenie granicznych wartości emisji formaldehydu, które są różne w poszczególnych krajach Europy. Rozwiązaniem tego problemu zajmuje się Komitet Techniczny 112 CEN. Uzyskano także znaczący spadek emisji naturalnych lotnych związków organicznych (VOC) z wiórów i cząstek drewna iglastego, a co za tym idzie - ze świeżo wyprodukowanych płyt, zwłaszcza OSB. Związki te są co prawda mniej toksyczne od formaldehydu, ale mogą powodować długo utrzymujące się uciążliwe odory. Rozwinięte zostały różne technologie, zmierzające do efektywnej redukcji zatruwających środowisko emisji suszarnianych. Z porównania różnych typów sortowników, osadników, biofiltrów oraz termicznych i kondensacyjnych zamkniętych obiegów gazów suszarnianych, najefektywniejsze w usuwaniu pyłów, „błękitnej mgiełki" (blue haze), VOC i odorów okazały się te ostatnie rozwiązania technologiczne Ze względu na wysoki koszt oczyszczania gazów suszarnianych konieczne jest ujednolicenie wymagań europejskich w zakresie limitów emisji poszczególnych składników tych gazów. Przemysł płyt drewnopochodnych w ostatnich 10 latach w coraz większym stopniu uzupełnia tradycyjnie stosowane surowce - drewno z lasu i odpady przerobu drewna - o odpadowe drewno poużytkowe z opakowań, palet itp. Na przykładzie niemieckiego przemysłu płytowego, który w ciągu 20 lat podwoił produkcję, a o połowę zmniejszył konsumpcję świeżo pozyskanego drewna, pokazano zmianę struktury wykorzystania surowców do produkcji płyt. Obecnie 16% przerabianego przez przemysł płytowy drewna pochodzi z lasów, 23% z recyklingu drewna poużytkowego, a 61% z odpadów tartacznych. W celu zachowania wysokiej jakości produktów, ich higieniczności i bezpieczeństwa opracowano procedury dopuszczenia i przygotowania drewna poużytkowego do produkcji, które polegają na oddzielaniu zanieczyszczeń mechanicznych i chemicznych oraz oznaczaniu zawartości toksycznych substancji w drewnie, jak na przykład pentachlorofenol i inne konserwanty drewna oraz metale ciężkie. Ustanowiono maksymalną dopuszczalną zawartość tych substancji w poużytkowych odpadach drewna, przeznaczonych do produkcji płyt wiórowych i pilśniowych („Altholz - Verordnung"). Zgodnie z tymi wymaganiami zawartość arsenu i kadmu w odpadach drewna poużytkowego nie może przekraczać 2 ppm, miedzi - 20 ppm, rtęci 0,4 ppm, olowiu i chromu - 30 ppm, chlorków - 600 ppm, fluorków - 100 ppm, pentachlorofenolu - 3 ppm i polichlorowanych bifenyli - 5 ppm. W ostatnich latach w WKI opracowano technologię utylizacji poużytkowych płyt drewnopochodnych i starych mebli zrobionych z tych płyt. Jest to cykliczny proces chemiczno-termiczno-hydrolitycznego rozdrabniania, pozwalający na odzyskanie wysokiej jakości włókien i cząstek z wyżej wspomnianych materiałów. Pozwala on także na efektywne oddzielenie związków powłokotwórczych i nieulegających hydrolizie. Odzyskane w tym procesie cząstki drewna są materiałem takiej samej jakości jak cząstki otrzymane ze świeżego drewna. Technologia ta została zaadaptowana już w dwóch niemieckich fabrykach płyt wiórowych, a dalsze planują jej wprowadzenie po pewnych modyfikacjach. Odzyskiwanie energii z drewna odpadowego otwiera nowe perspektywy przed przemysłem płyt drewnopochodnych. Otrzymywanie ciepła i elektryczności z odpadów drzewnych to technologia przyszłości przyjazna środowisku i przynosząca profity. Wysoka energochłonność przemysłu płyt wiórowych sprawia, że przemysł ten może wykorzystać odpady drzewne jako surowiec energetyczny. Nowoczesne technologie spalania w połączeniu z kontrolą emisji (filtry) pozwalają na bezpieczne dla środowiska spopielanie większości asortymentów odpadów drzewnych, nawet zanieczyszczonych szkodliwymi środkami konserwującymi. Wymogiem naszych czasów jest wytwarzanie lepszych produktów mniejszym nakładem materiałowym i energetycznym. W odniesieniu do płyt drewnopochodnych oznacza to głównie unowocześnienie technologii zaklejania włókien, wprowadzenie szybciej utwardzających się klejów o lepszej tolerancji zwiększonej zawartości wilgoci w cząstkach drewna, stosowanie mniejszych ilości kleju, ograniczenie emisji VOC i odorów bez pogorszenia właściwości mechanicznych produkowanych płyt. Niektóre z tych wymagań wydają się nierealne i wzajemnie się wykluczając. Autorzy sądzą jednak, że nawet nieosiągalne cele mogą stać się osiągalne, jeśli powstaną koncepcje nowych płyt i nowych technologii produkcji. Większość związanych z ekologią problemów nurtujących przemysł płyt drewnopochodnych została obecnie rozwiązana. Procesy produkcyjne są dostosowane do obecnych wymagań ochrony środowiska. Przyszłość przyniesie nowe wyzwania, a zatem i nowe rozwiązania.

Guido HORA:
Nowe wymagania jakościowe i aspekt ekologiczny powłok nakładanych na drewno stosowane w warunkach zewnętrznych w świetle najnowszych europejskich projektów badawczych i rozwojowych (ang.)

Nowe podejście do badań powłok malarskich na drewnie stosowanym w warunkach zewnętrznych uwzględniało znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak przełożyć wyniki testów starzeniowych, uzyskanych w jednych warunkach klimatycznych, opisanych opadami, temperaturą i promieniowaniem słonecznym, na inne strefy klimatyczne. Przedstawiono dwa sposoby rozwiązania zagadnienia:

- wprowadzenie tzw. indeksu klimatycznego (Climatic lndex) wyliczanego z wybranych danych pogodowych,
- stosowanie tzw. wewnętrznego produktu porównawczego (ICP - Internal Comparison Product), opisanego w procedurze znormalizowanych naturalnych prób starzeniowych i uwzględnienie różnych charakterystyk degradacji, takich jak: pękanie, łuszczenie i matowienie powłok.

Powyższe rozwiązania zadowalały producentów lakierów, nie wykonano jednak żadnych badań naukowych, które wykazałyby związek powyższych wskaźników z praktyką użytkowania wymalowanego drewna.
Autor publikacji prezentuje wyniki kilku projektów badawczych, dotyczących trwałości drewnianej stolarki okiennej, malowanej nowymi rodzajami farb, charakteryzujących się niską zawartością rozpuszczalników organicznych (VOC).
Celem badań jednego z projektów było rozszerzenie wiedzy, niezbędnej do zoptymalizowania wymalowań okien, wykonanych z drewna europejskich gatunków drzew iglastych oraz do poprawy ich trwałości w różnych warunkach klimatycznych Europy. Wykonawcy projektu zamierzali określić krytyczne czynniki, działające na stolarkę okienną, malowaną farbami ekologicznymi, wpływające na trwałość okien znacznie silniej niż w wypadku wykończenia powierzchni konwencjonalnymi lakierami rozpuszczalnikowymi. Główne kierunki badań to:

- określenie trwałości wykończenia okien farbami o małej zawartości VOC,
- zbadanie i ocena tych właściwości okien, które są uzależnione od wilgotności (np. wykończenia farbami wodnymi),
- poznanie właściwości na granicy drewno-powłoka,
- ocena odporności nowego wykończenia powierzchni drewna na siniznę i pleśń.

Oceny trwałości wykończenia dokonano na podstawie wyników naturalnych testów starzeniowych próbek drewna europejskich gatunków drzew liściastych i iglastych. Próbki wymalowano modelowymi systemami lakierniczymi farb i bejc wodorozcieńczalnych o znanym składzie chemicznym oraz - porównawczo - systemami farb i bejc rozpuszczalnikowych. Oznaczenia i ocena właściwości drewna, zależnych od wilgotności, obejmowały:

- monitoring zawartości wody w pomalowanym drewnie podczas ekspozycji w warunkach naturalnych,
- rejestrację wody wchłanianej i desorbowanej przez wymalowane próbki drewna.

Badania właściwości na granicy drewno-powłoka wykonano za pomocą pomiarów penetracji spoiw wodorozcieńczalnych w drewno, a wyniki tych badań porównywano z wpływem penetracji na trwałość elementów stolarki okiennej. Skuteczność zabezpieczenia właściwości drewna, na granicy drewno-powłoka podczas ekspozycji naturalnej, śledzono za pomocą pomiarów mikronaprężeń i adhezji. Odporność nowego wykończenia na siniznę i pleśń badano na podstawie oceny stopnia wzrostu grzybni Aureobasidium na próbkach sosnowych po ekspozycji. Różnice w trwałości wykończenia w zależności od rodzaju powłoki, gatunku użytego drewna, a także czynników klimatycznych, uwidaczniały się po 12 miesiącach ekspozycji próbek w warunkach zewnętrznych. Niektóre spoiwa akrylowe w połączeniu z pigmentami, w zmiennych stężeniach, okazały się słabsze w porównaniu ze spoiwami poliuretanowo-alkidowymi oraz systemami typu High Solids (HS - o dużej zawartości substancji stałych). Wszystkie badane gatunki drewna iglastego w podobnym stopniu były podatne na rozwój grzybów testowych natomiast drewno meranti było mniej sprzyjającym podłożem dla ich rozwoju. Różnice w zmianach wilgotnościowych, wynikające z sezonowych warunków klimatycznych, były znacznie wyraźniejsze między próbkami niż różnice między miejscami ekspozycji lub rodzajami zastosowanych systemów lakierniczych. Wyniki charakterystyk absorpcji i desorpcji wody z lakierowanych próbek miały podobny przebieg. Na podstawie wyników badań omawianego projektu nie można jednak sformułować stwierdzenia, że spoiwa akrylowe są bardziej od innych wrażliwe na akumulację wody. Przeciwnie, należy przyjąć, że pewne typy spoiw akrylowych mają lepszą skuteczność zabezpieczenia przed wilgocią niż inne spoiwa konwencjonalne. Za pomocą współogniskowego mikroskopu laserowego i mikroskopu fluorescencyjnego zarejestrowano znaczne różnice w penetracji różnych lakierów w podłoże. Szczególnie znaczące głębokości wnikania wykazały wodorozcieńczalne systemy HS oraz alkidowe systemy rozpuszczalnikowe. Osłabienie mechanicznej wytrzymałości drewna bielu sosny i świerka było większe pod powłokami półmatowymi niż pod powłokami kryjącymi. Test przyczepności ujawnił wyraźne różnice w adhezji jedenastu badanych systemów lakierniczych, lecz nie pomógł w ustaleniu związku z wnikaniem warstwy podkładowej w podłoże. Badane systemy lakiernicze wykazały istotne różnice zdolności podtrzymywania rozwoju grzybni Aureobasidium. Powłoki kryjące okazały się znacznie podatniejszym podłożem do rozwoju grzybów niż półmatowe. Również bardzo silny był rozwój pleśni na próbkach niezabezpieczonych. Malowane próbki niezawierające fungicydów wykazały ślady pleśni już po pięciu tygodniach ekspozycji naturalnej. Podstawowym celem kolejnego projektu badawczego było przyspieszenie i poprawa przemysłowego wdrożenia nowych typów systemów powłokotwórczych na drewno stosowane w warunkach zewnętrznych. Przyspieszenie tych działań wynika z konieczności sprostania wzrastającym wymaganiom ekologicznym, wyrażanym w regulacjach prawnych ochrony środowiska, w aspekcie ekonomicznym oraz konieczności posiadania narzędzia, będącego podstawą wyboru trwałych systemów lakierniczych.
Projekt prezentowany przez Autora dotyczy wprowadzenia przyspieszonego testu starzeniowego dla powłok na drewnie do zastosowań zewnętrznych. Tego typu testy są powszechnie stosowane dla różnych powłok na drewnie. Znane są jednak fakty, że wyniki takich testów tylko w ograniczonym zakresie są skorelowane z trwałością wykończeń lakierowych w warunkach naturalnych. Powtarzalność i odtwarzalność wyników często nie da się przedstawić ilościowo i nie można zastosować ich do prognozowania trwałości nowych ekologicznych materiałów lakierniczych do drewna. Główne zadania projektu obejmowały:

ocenę wpływu źródła światła i innych warunków sztucznego klimatu na procesy starzeniowe,
ustalenie korelacji między wynikami starzenia sztucznego (przyspieszonego) z wynikami starzenia naturalnego w siedmiu miejscach w Europie, określenie wpływu typu spoiwa lakierniczego, rodzaju pigmentów i rodzaju podłoża drewnianego na wyniki przyspieszonych procesów starzeniowych, określenie przydatności przyspieszonego testu starzenia do prognozowania trwałości bardzo odpornych powłok do drewna. Przedstawione przez Autora zintegrowane badania poznawcze i wdrożeniowe mają doprowadzić do ustanowienia wieloarkuszowej normy europejskiej EN 927 zawierającej:

- przewodnik do klasyfikacji i selekcji materiałów malarskich do drewna  w zastosowaniach zewnętrznych,
- metody badania tych materiałów, obejmujące między innymi próby ekspozycji powłok w warunkach naturalnych i sztucznych (przyspieszonych), wyznaczanie charakterystyk sorpcji i desorpcji wody przez powłoki, ich zdolność zabezpieczania drewna przed czynnikami biotycznymi i klimatycznymi, wymagania dotyczące trwałości systemów powłokotwórczych zgodnie z końcowym ich zastosowaniem.

Arno FRUHWALD:
Przemysł drzewny w Europie - główne trendy (ang.)

Przedstawiono kształtowanie się konsumpcji drewna i wyrobów drzewnych w latach 1961-2000. Omówiono działania, zmierzające do wzrostu wykorzystania i znaczenia drewna na rynkach w nadchodzących dekadach. Na wykresach i w tabelach zamieszczono dane obrazujące konsumpcję tarcicy, drewna opalowego, węgla drzewnego, mas celulozowych, papieru, płyt drewnopochodnych, w tym forniru, sklejki, płyt wiórowych i pilśniowych. Zwrócono uwagę na rozwój produkcji nowoczesnych tworzyw drzewnych, takich jak płyty MDF i OSB. Ukazując drewno jako materiał przyszłości, podkreślono ekologiczny charakter zarówno procesów technologicznych, jak i samych wyrobów z drewna oraz możliwość energetycznego wykorzystania odpadów drzewnych i drewna poużytkowego. Przedstawiono prognozy dotyczące rynku drzewnego do roku 2020.

Ewa RATAJCZAK:
Wyzwania nowej gospodarki dla drzewnictwa

Gospodarka oparta na wiedzy stawia wiele wyzwań przed polską gospodarką i drzewnictwem. Dla ich określenia dokonano oceny konkurencyjności sektora drzewnego i jego innowacyjności, a także charakterystyki zakresu i intensywności współpracy przemysłu drzewnego ze sferą nauki i badań.

DONIESIENIA

Stanisław SPŁAWA-NEYMAN, Witold PAZDROWSKI, Jarosław SZABAN:
Wybrane właściwości drewna z drzewostanów objętych powodzią letnią

Przedstawiono wyniki badań właściwości drewna sosny, świerka, daglezji, buka i olchy z terenów podtopionych przez powódź letnią 1997 roku. Stwierdzono obniżenie gęstości drewna, jego wytrzymałości na ściskanie wzdłuż włókien, wytrzymałości na zginanie i modułu sprężystości. 

Data dodania produktu: 28 marzec 2007.