Szukany produkt
 
Wydawnictwo 

Kategorie

 
 

Informacje

 
 
ceramika polska XX wieku
ceramika polska XX wieku
Katalog opisuje ponad 1700 pozycji

 

Autor: Maria Jeżewska
Tytuł: ceramika polska XX wieku
Rok wydania: 1992
Miejsce wydania: Wrocław
Oprawa: miękka
Format: 205x270 mm
Ilość stron: 115
Międzynarodowy Standardowy Numer Książki: ISBN -
Wydawnictwo: Muzeum Narodowe we Wrocławiu
 
  • Opis
  • Spis treści
 

Katalog wraz z aneksem obejmuje zbiory ceramiki polskiej powstałej w latach 1914-1991. Układ katalogu jest alfabetyczny według nazwisk autorów lub wytwórni, natomiast prace poszczególnych twórców i wytwórni ułożone są w porządku chronologicznym.

Kolejność danych w katalogu jest następująca:
1. Imię i nazwisko autora oraz krótka nota biograficzna i wybrana bibliografia dotycząca twórcy. W wypadku artystów o większym dorobku noty uzupełniono zwięzłymi charakterystykami ich twórczości. Według tego samego schematu podawane są dane dotyczące wytwórni.
2. Obok kolejnego numeru katalogu tytuł pracy i data powstania. Tytuły ujęte w cudzysłów pochodzą od autora.
3. Technika wykonania, wymiary w centymetrach, z których pierwszy oznacza wysokość oraz sygnatura autora lub wytwórni.
4. Krótki opis pracy.
5. Sposób i data nabycia do zbiorów oraz numer inwentarza.
6. Wybrana bibliografia.

Skrótami bibliograficznymi objęto wydawnictwa powtarzające się w katalogu więcej niż pięć razy.
Przyjęto następujące zasady skrótów:
w przypadku wystaw indywidualnych — nazwisko artysty i datę wystawy,
w przypadku wystaw zbiorowych — miejscowość i datę,
w przypadku opracowań autorskich — nazwisko autora,
w przypadku opracowań zbiorowych — skrócony tytuł.

Muzeum Narodowe we Wrocławiu posiada jeden z najbardziej reprezentatywnych zbiorów ceramiki polskiej XX w. Wprawdzie prace z dwudziestolecia międzywojennego są często przypadkowe, ale okres po drugiej wojnie światowej reprezentowany jest wyjątkowo obszernie i bogato. Istotny wpływ na powstanie i rozwój tej kolekcji miała decyzja o specjalizacji wrocławskiej uczelni plastycznej w ceramice i w szkle. Wprowadzony na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych program realizuje w zakresie ceramiki dwoje wybitnych artystów i pedagogów — Julia Kotarbińska i Rudolf Krzywice. Działalność ich doprowadza wkrótce do powstania grupy artystów pracujących w tej dziedzinie sztuki, a osiągane efekty twórcze uzasadniają organizowanie we Wrocławiu wystaw ogólnopolskich i tworzenie zbiorów stałych. Inicjatywę w tym zakresie podejmuje Maria Starzewska, kustosz Działu Rzemiosł Artystycznych Muzeum Śląskiego. Już w roku 1952 organizuje ona wystawę polskiej ceramiki artystycznej pierwszej połowy XX w., a w latach 1954 i 1960 dwie Ogólnopolskie Wystawy Szkła i Ceramiki. Najciekawsze eksponaty z tych wystaw pozostają w muzeum i zapoczątkowują planowe i systematyczne gromadzenie kolekcji. Efekty tej działalności są tak dobre, że kiedy w roku 1968 utworzono w muzeum osobny Dział Sztuki Współczesnej to o jego charakterze i znaczeniu przede wszystkim decydują prace ze szkła i ceramiki. Kierujący działem w latach 1968-1972 Paweł Banaś kontynuuje dokonania Marii Starzewskiej — powiększa kolekcję, organizuje wystawy indywidualne i zbiorowe. Odbywają się one w muzeum (Krystyna Cybińska, 1972) i za granicą (Ceramika Wrocławska, Drezno, 1973).
Od roku 1973, w związku ze zmianą koncepcji działalności Działu Sztuki Współczesnej, uprzywilejowana pozycja ceramiki i szkła ulega ograniczeniu. Nie wpływa to jednak na dalszy rozwój zbiorów, ilość wystaw, opracowań. Przeciwnie. Realizowany w latach następnych szeroki program gromadzenia i prezentacji najciekawszych dokonań sztuki polskiej, współpraca międzynarodowa w zakresie wymiany wystaw, obejmuje wszystkie dyscypliny artystyczne. Prace ceramiczne wchodzą w skład wystaw sztuki współczesnej organizowanych przez nas w Lehmbruck Museum w Duisburgu (1974), w Muzeum Przemysłu Artystycznego w Pradze (1975), w salach Maneżu w Moskwie (1984). Indywidualna wystawa Krystyny Cybińskiej staje się atrakcją Targów Handlowych w Paryżu (1974), a w muzeum organizowane są pokazy prac Rufina Kominka (1977), Haliny Olech (1977), Mieczysława Zdanowicza (1978), Henryka Gaczyńskiego (1984), Julii Kotarbińskiej i Rudolfa Krzywca (1984). Od roku 1984 stale przygotowujemy ekspozycję polską na Międzynarodowym Konkursie Ceramiki Artystycznej w Faenzie. Najlepsze z prezentowanych na tych oraz innych wystawach, kompozycje pozyskiwane są do zbiorów. Powiększają się one również dzięki darom artystów, kolekcjonerów prywatnych, przekazom instytucji (m.in. Spółdzielni „Ceramika Artystyczna" w Bolesławcu). W konsekwencji, po prawie czterdziestu latach systematycznego gromadzenia, konieczne stało się naukowe opracowanie kolekcji muzealnej.

Katalog jest efektem pracy Marii Jeżewskiej, wieloletniego kustosza Muzeum Narodowego we Wrocławiu, autorki większości wymienionych tu wystaw.

Wydawnictwo obejmuje prace powstałe w latach 1914-1988 i wypełnia lukę we fragmentarycznej literaturze przedmiotu. O polskiej ceramice artystycznej ukazało się bowiem niewiele większych opracowań. Do cennych pozycji należy publikacja M. Starzewskiej „Polska ceramika artystyczna pierwszej połowy XX w." wydana z okazji wystawy w 1952 r. Wiele zawartych w niej informacji pochodzi z wywiadów, które autorka przeprowadziła z poszczególnymi artystami. Z materiałów tych korzystał potem S. Gebethner w opracowaniu „Ceramika Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie" (1966). W pracach „Polski fajans" (1978) M. Starzewskiej, M. Jeżewskiej oraz „Polska porcelana" (1983) E. Koweckiej, M. i J. Łosiów poświęcono sporo miejsca ceramice okresu międzywojennego. W książkach I. Huml „Polska sztuka stosowana XX w." (1978) i Z. Żygulskiego jun. „Dzieje polskiego rzemiosła artystycznego" (1987) znajdujemy omówienie rozwoju ceramiki również po roku 1945. Do wartościowych opracowań monograficznych należy praca B. Kołodziejowej i Z. M. Stadnickiego „Zakłady Porcelany Ćmielów" (1986). Krótką charakterystykę rozwoju współczesnej ceramiki przedstawiła M. Starzewska w pracy zbiorowej „Polska sztuka użytkowa w 25-lecie PRL" (1972). Nieco uwagi współczesnej ceramice śląskiej po- święciła I. Pijaczewska w „Sztuce Wrocławia" (1967) oraz P. Banaś w „Panoramie Kultury Współczesnego Wrocławia" (1970). P. Banaś opublikował też ostatnio album „Współczesne Polskie Szkło i Ceramika" (1990) obejmujący okres do 1979 r. W opracowaniu tym oparł się w dużym stopniu na zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Początek XX w. to okres ożywionego rozwoju polskiego rzemiosła artystycznego. Twórczość nielicznych artystów działających w pierwszym dwudziestoleciu tego wieku, oscylowała pomiędzy secesją a propagowanymi przez Towarzystwo Polskiej Sztuki Stosowanej hasłami nawiązywania do sztuki ludowej. Prekursorem nowoczesnej ceramiki był Stanisław Jagmin, który już w 1906 r. zaprezentował swoje nowatorskie prace w gmachu Zachęty.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości nastąpił szybki rozkwit życia artystycznego. Momentem przełomowym dla rozwoju ceramiki okazało się stworzenie szkolnictwa artystycznego. Powstały wówczas pracownie ceramiczne na wyższych uczelniach w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Lwowie. Akademia warszawska, nastawiona na rozwój rzemiosła artystycznego, stała się w niedługim czasie najlepiej wyposażoną placówką naukowo-badawczą i najsilniejszym ośrodkiem ceramiki w kraju. Było to w dużej mierze zasługą Karola Tichego, znakomitego pedagoga i organizatora, oraz współpracującego z nim wybitnego technologa Juliana Mickuna. Do pierwszych wychowanków Akademii należeli Rudolf Krzywiec, Julia Kotarbińska, Wanda Golakowska i Stanisław Ptaszyński. Najwcześniej, bo już w 1919 r. powstała pracownia ceramiczna przy SSZiA w Krakowie, kierowana przez Tadeusza Szafrana, najbardziej wszechstronnego, obok Jagmina, artysty. Pracownia mimo braku funduszy i odpowiedniego wyposażenia technicznego, utrzymująca się prawie wyłącznie ze sprzedaży prac uczniowskich, osiągnęła bardzo ciekawe rezultaty. Szkołę ukończyli m.in. Władysław Adamiak, Bogusław Marcinek, Stanisław Sobczak. W tym samym roku powstała pracownia ceramiczna przy PSSZiPA w Poznaniu, przekształcona w 1925 r. w Wydział Ceramiki. W latach 1919-1935 kierował nim Stanisław Jagmin a po jego odejściu Rudolf Krzywiec. Tu, podobnie jak w Krakowie, próbowano związać uczelnię z przemysłem organizując studenckie praktyki wakacyjne w fabryce fajansu w Chodzieży. Studenci otrzymywali wszechstronne wykształcenie w zakresie projektowania form, rodzajów szkliw i sposobów dekoracji. Brakowało jednak funduszy na zakup surowców oraz unowocześnienie zaplecza technicznego.
Do absolwentów Szkoły należeli tacy artyści jak Wanda Szrajberówna, Kornelia Popławska, Kazimiera Hulanicka, Kazimiera Wolska. Prace studentów lwowskich znane są nam dzisiaj jedynie z reprodukcji. Szkoła interesowała się przede wszystkim ceramiką związaną z architekturą a więc mozaiką, płaskorzeźbą i rzeźbą. W klasie Pawła Gajewskiego nawiązywano w dekoracji do sztuki ludowej stosując duże i barwne wzory geometryczno-roślinne. Na dalszy pomyślny rozwój ceramiki miał również wpływ sukces jaki odnieśli artyści na Światowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 r. Wkrótce potem powstała w Warszawie Spółdzielnia Artystów Plastyków „Ład" założona przez profesorów i studentów Akademii. W statucie tak określono jej zadania: „...projektowanie, wyrób i zbyt: tkanin, sprzętów z drewna i metalu, kamienia, szkła, skóry, gliny, tektury, papieru i wszelkich przedmiotów rzemiosła artystycznego, oraz dostarczenie całkowitych urządzeń wnętrz, z wyraźnym dążeniem do doskonałości formy, surowca i wykonania". Pracownia ceramiczna powstała w Ładzie w 1928 r. w związku z przygotowaniami do Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu. Założono ją na terenie kaflami Juliana Mickuna. Rudolf Krzywiec został kierownikiem artystycznym tej kilkuosobowej grupy, do której należeli m.in. Julia Kotarbińska, Wanda Golakowska i Stanisław Ptaszyński. Mimo prymitywnych warunków pracy ceramika ładowska stała na dobrym poziomie technicznym i artystycznym. Przywiązywano dużą wagę do kształtu naczyń, rezygnowano z dekoracji malaturami na rzecz szkliw jednobarwnych matowych, błyszczących i opalizujących. Pomimo ciekawego dorobku pracownia została zamknięta w 1931 r. z powodu braku funduszy, w dobie ogólnego kryzysu gospodarczego. W kilka lat po likwidacji Ładu powstała w 1938 r. Grupa Ceramików zorganizowana przez Juliana Mickuna na terenie jego kaflami. Należeli do niej przede wszystkim dawni członkowie Ładu. Ceramikę ich wysoko oceniła ówczesna krytyka, zwłaszcza zaś prace Rudolfa Krzywca i Julii Kotarbińskiej. Niestety większość tych dzieł wysłana na międzynarodową wystawę w Nowym Jorku nie powróciła już nigdy do kraju. W okresie dwudziestolecia międzywojennego podejmowano też pierwsze próby współpracy z zakładami przemysłowymi. Dla fabryki fajansu w Pacykowie projektowali m.in. Stanisław Czapek, Antoni Popiel i Luna Drexlerówna. Produkcja nastawiona przede wszystkim na drobną rzeźbę figuralną stała na wysokim poziomie technicznym. Inne zakłady jak Ćmielów czy Chodzież wytwarzały w większości ceramikę naczyniową. Dyrektorem „Keramosu" w Chodzieży był przez kilka lat Stanisław Jagmin. W fabrykach tych zatrudnieni byli wysokiej klasy fachowcy jak np. Bolesław Polankiewicz i Wincenty Potacki (Chodzież) oraz Józef Szewczyk i Bogumił Marcinek (Ćmielów). Osiągnięciem ceramiki okresu międzywojennego był styl rozwinięty w Akademii warszawskiej i w Ładzie. Artyści zafascynowani sprawami technologii osiągali interesujące rezultaty w drodze żmudnych, wielokrotnie powtarzanych doświadczeń. O efekcie artystycznym decydowało bogactwo szkliw o szerokiej i wyrafinowanej gamie barwnej. Rodzaj glazury, od matowej uwidaczniającej strukturę powierzchni do błyszczącej z efektami iryzacji, zawsze podkreślał i uwypuklał kształt przedmiotu. Formy na ogół proste i funkcjonalne pozbawione były jakichkolwiek stylizacji. Dążenie do wydobycia piękna tkwiącego w samym tworzywie było cechą najbardziej charakterystyczną dla twórczości artystów z kręgu Akademii.

Wybuch II wojny światowej przerwał pomyślny rozwój ceramiki. W dużym stopniu uległ zniszczeniu dorobek artystów i ich warsztaty pracy. Pierwsze lata po wojnie były okresem odbudowy po zniszczeniach wojennych, organizacji szkolnictwa wyższego oraz prób nawiązania współpracy z przemysłem. W 1947 r. powstało Biuro Nadzoru Estetyki Produkcji przekształcone w 1950 r. w Instytut Wzornictwa Przemysłowego pod dyrekcją ceramiczki Wandy Telakowskiej. Z inicjatywy Instytutu przeprowadzono w latach 1949-1951 kilka kursów w fabrykach fajansu we Włocławku i Kole, kierowanych przez doświadczonych plastyków. Antoniego Buszka oraz Helenę i Lecha Grześkiewiczów. Malarki ludowe same projektowały i wykonywały dekoracje. Była to udana próba pokierowania twórczością ludową, a efekty jej widoczne są do dzisiaj w obu fabrykach. W pracowni ceramicznej IWP, kierowanej przez Marię Sobolewską, projektowano wzory dla zakładów porcelany m.in. zestawy naczyń Zofii Przybyszewskiej i Zofii Falowej, drobną rzeźbę Ludomira Tomaszewskiego, Henryka Jędrasiaka czy Mariana Naruszewicza. Oprócz IWP, szeroką działalność rozwinęła założona w 1949 r. CPLiA, w której powołano szereg spółdzielni ceramicznych kierowanych przez artystów plastyków: Bolesława Książka w Krakowie i Łysej Górze, Marię Worotyńską w Białymstoku, Izabelę Zdrzałkę w Bolesławcu, Irenę Dróżdż w Suwałkach i Aleksandrę Jaworską w Toruniu. Każda z tych spółdzielni stworzyła własny styl oparty o regionalne zdobienia i kolorystykę. Jedną z charakterystycznych tendencji w ceramice tego pierwszego okresu było czerpanie motywów ze sztuki ludowej, zwłaszcza w dekoracji.

Data dodania produktu: 16 czerwiec 2006.