Szukany produkt
 
Wydawnictwo 

Kategorie

 
 

Informacje

 
 
biżuteria ludowa w polsce
biżuteria ludowa w polsce
Naszyjniki, ozdoby do naszyjników, biżuteria metalowa

 

Autor: Elżbieta Piskorz-Branekova
Tytuł: biżuteria ludowa w polsce
Rok wydania: 2008
Miejsce wydania: Warszawa
Oprawa: twarde laminowane okładki
Format: 200x200 mm
Ilość stron: 240
Międzynarodowy Standardowy Numer Książki: ISBN 978-83-7495-512-6
Wydawnictwo: Sport i Turystyka Muza S.A.
 
  • Opis
  • Spis treści
 

BIŻUTERIA LUDOWA W POLSCE

Elżbieta Piskorz-Branekova jest autorką wielu publikacji dotyczących strojów ludowych, haftów i zdobienia stroju ludowego. W 1973 roku ukończyła Katedrę Etnografii na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1974 roku jest pracownikiem Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Obecnie Kurator Działu Etnografii Polski i Europy. Oprócz zainteresowania polskimi strojami ludowymi, pasjonuje ją tradycyjna kultura państw bałkańskich.

Najważniejsze publikacje to m.in. trzyczęściowe dzieło Polskie stroje ludowe oraz Polskie hafty i koronki (seria Ocalić od zapomnienia). Kalendarz Polski, Hafty łowickie. Hafty rzeszowskie. Wzory polskich haftów ludowych. Jest także autorką scenariuszy ponad 60 wystaw, prezentujących polskie stroje ludowe zarówno w kraju, jak i za granicą m.in. na Węgrzech, w Bułgarii, Chinach, Hiszpanii, Macedonii, Rosji i Szwecji.

W serii „Ocalić od zapomnienia" ukazały się już publikacje omamiające 63 stroje ludowe noszone na terenie Polski oraz ich zdobienia (hafty i koronki). Obecnie chciałabym omówić biżuterię noszoną do tych strojów. Określenie ozdób zakładanych do odzieży ludowej biżuterią nie jest przypadkowe, mimo że w wypadku klejnotów ludowych nie w pełni pokrywa się ze słownikowymi i encyklopedycznymi definicjami tego pojęcia. Biżuteria ta tylko sporadycznie była wykonywana z kruszców szlachetnych, a zdobiące ją kamienie także nie należały do tych najkosztowniejszych, ale dla osób noszących ją miała ogromną, w proporcji do ich zasobów finansowych, wartość materialną. Była ważniejszym, pożądanym i wysoko cenionym uzupełnieniem odświętnego stroju, szczególnie tego przywdziewanego przez panny i młode mężatki

Biżuteria ludowa pełniła różne funkcje, przede wszystkim zdobiła ubiór odświętny i stanowiła jednoznaczny, widoczny dowód zamożności, świadczyła więc o wysokiej pozycji człowieka w lokalnej, wiejskiej społeczności. Była także, szczególnie w wypadku korali prawdziwych oraz bursztynów, rodzajem talizmanu, a mocowane do nich krzyżyki i medaliki, często przywożone z miejsc pielgrzymkowych, były nie tylko ozdobą i pamiątką, ale miały także wartość sakralną. Tylko w znikomym stopniu biżuteria pełniła funkcje użytkowe. Nosiły ją przede wszystkim kobiety, chociaż w południowej Polsce często także mężczyźni. Ubiór damski przeważnie zdobiły naszyjniki z korala prawdziwego, bursztynu oraz innych surowców, męski – ozdoby metalowe. Biżuteria ta była ważną pozycją w legatach i zapisach testamentowych. Stanowiła istotny element wiana panny młodej i należała do dóbr (szczególnie ta noszona do stroju damskiego) tradycyjnie dziedziczonych w linii żeńskiej. Tylko okazjonalnie w kilku regionach do wyrobu biżuterii używano złota, niekiedy srebra, często o dość niskiej próbie. Najczęściej stosowano metale imitujące te szlachetne kruszce, czasem wyroby srebrne jedynie pozłacano, a te z metali mniej szlachetnych posrebrzano. Przy wyrobie ludowej biżuterii szczególnie ceniono i najpowszechniej stosowano koral prawdziwy (Corallium rubrum) i bursztyn, a niekiedy także ich imitacje.


Można dosyć łatwo, choć niestety niezbyt precyzyjnie, określić obszary na terenie Polski, na których dominowała moda na określony typ biżuterii. Najchętniej i najpowszechniej noszono naszyjniki z korala prawdziwego, jedyne enklawy, gdzie ich nie używano to północna i północno-wschodnia Polska oraz Śląsk Cieszyński. Królestwem bursztynu natomiast było wybrzeże Bałtyku, północno-wschodnia Polska, a przede wszystkim Kurpie, gdzie pozyskiwano go z miejscowych złóż. Wyroby bursztynowe noszono i wysoko ceniono także w innych dzielnicach kraju (szczególnie w centralnej Polsce), ponieważ słynął on szeroko ze swych właściwości magicznych i leczniczych. Natomiast kosztowności metalowe związane byty przede wszystkim z południową Polską, a ściślej ze Śląskiem Cieszyńskim i oczywiście Podhalem.

Pisząc o biżuterii ludowej należy przypomnieć, że strój regionalny ludności wiejskiej i jego ozdoby swymi korzeniami tkwiły w obowiązującym w Polsce od wieków feudalnym porządku stanowym. Odzież określała w sposób jednoznaczny przynależność do konkretnej grupy społecznej, a feudalne przepisy dbały o to, by przywdziewano szaty i klejnoty przypisane pozycji socjalnej noszącego, co oprócz prawa zwyczajowego regulowały stosowne akty prawne. Nie powstrzymało to jednak bogatych wieśniaków przed zapożyczaniem pewnych elementów ze strojów szlacheckich i mieszczańskich, krojów oraz zdobień, a także typowych dla nich kosztowności.

Biżuteria ludowa nie tylko naśladowała klejnoty noszone do strojów szlacheckich i mieszczańskich, ale zaspokajając gusty wiejskiego odbiorcy wykształciła także pewne formy i warianty nie spotykane w jubilerstwie warstw elitarnych. Często stanowiły one ozdobę tylko konkretnej części ubioru i tylko w tym regionie, Aby uniknąć więc długich opisów i nieprecyzyjnych określeń, została przyjęta zasada, że wyrażenia gwarowe używane w tekście pisane są kursywą i objaśnione. Natomiast specjalistyczne określenia, wyjaśnione w zamieszczonym obok słowniczku zostały wyróżnione kursywą pogrubioną.

Książka ta nie powstałaby bez wielkiej pomocy i życzliwości wielu ludzi i instytucji. Większość obiektów i przedstawień ikonograficznych prezentowanych na ilustracjach pochodzi ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Dlatego pragnę serdecznie podziękować Dyrekcji i Kolegom za udostępnienie tych materiałów oraz za życzliwość i pomoc, której mi udzielano. Szczególnie serdecznie dziękuję Pani Marii Jolancie Rud oraz kolegom z Archiwum i Biblioteki. Ponadto pokazane są obiekty i fotografie z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie, Muzeum Zamojskiego w Zamościu, Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Muzeum Wsi Kieleckiej w Kielcach, Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum PTTK w Gorlicach, Muzeum w Przeworsku - Zespół Pałacowo-Parkowy, Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. W podpisach pod ilustracjami przyjęto ogólną zasadę, że obok notki o obiekcie znajduje się informacja z jakiej placówki on pochodzi, brak takiej wzmianki świadczy, ze są to eksponaty i archiwalia z kolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie lub zbiorów prywatnych.

Data dodania produktu: 22 padziernik 2008.