Szukany produkt
 
Wydawnictwo 

Kategorie

 
 

Informacje

 
 
architektura krajobrazu dla każdego
architektura krajobrazu dla każdego
Wiadomości i krajobrazie i jego ochronie, historia ogrodów, współczesne tereny zieleni, zasady tworzenia kompozycji ogrodowych

 

Autor: Lidia Kasińska, Anna Sieniawska-Kuras
Tytuł: architektura krajobrazu dla każdego
Rok wydania: 2009
Miejsce wydania: Krosno
Oprawa: twarde lakierowane okładki
Format: 165x245 mm
Ilość stron: 352
Międzynarodowy Standardowy Numer Książki: ISBN 978-83-89387-65-3
Wydawnictwo: Wydawnictwo KaBe
 
  • Opis
  • Spis treści
 

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU DLA KAŻDEGO

Recenzent: mgr inż. arch. Zbigniew Kasiński

Książka jest przeznaczona dla szerokiego grona czytelników zainteresowanych architekturą krajobrazu oraz projektowaniem i zakładaniem własnego ozdobnego ogrodu. Pomocna będzie również technikom architektury krajobrazu w przygotowaniu się do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe.

Pojęcia związane z krajobrazem i jego ochroną

Abiotyczne czynniki (warunki) - warunki, w jakich żyje każda żywa istota, takie jak: światło, temperatura, okresowa zmienność czynników, wilgotność we wszystkich postaciach, czynniki chemiczne. Z czynnikami abiotycznymi może współdziałać cała biocenoza albo jej różne części.

Antropogeniczny - określenie utworu (zjawiska, procesu itp.) będącego produktem działalności człowieka, ale włączonego w środowisko przyrodnicze i często czerpiące tworzywo ze źródeł naturalnych. Np. nasyp, hałda.

Biocenoza - zespół organizmów roślinnych i zwierzęcych żyjących na obszarze o określonych warunkach ekologicznych i powiązanych wzajemnymi zależnościami.

Biotop - środowisko życia organizmów roślinnych i zwierzęcych. Fragment powierzchni Ziemi (lądu lub zbiornika wodnego), charakteryzujący się jednakowymi abiotycznymi warunkami środowiska (klimatem, rzeźbą terenu itp.)

Bioindykatory - indykatory biologiczne. Żywe organizmy (rośliny, zwierzęta) używane w monitorowaniu poziomu zanieczyszczeń powietrza i wody dzięki ich wrażliwości na zmiany cech środowiska, w którym żyją. Ich obecność lub nieobecność w danym środowisku jest informacją o poziomie zanieczyszczeń. Np. jętki i ryby łososiowate żyją wyłącznie w wodach czystych.

Ekologia - nauka biologiczna obejmująca całość wzajemnych zależności między poszczególnymi organizmami i ich zespołami a ich żywym i martwym środowiskiem.

Ekorozwój - termin odnoszący się do rozwoju uwzględniającego związki i harmonię między człowiekiem, jego gospodarką i środowiskiem przyrodniczym.

Ekosystem - podstawowa jednostka funkcjonalna w przyrodzie. Jest to układ złożony z biocenozy i jej biotopu.

Emisja - wprowadzone w wyniku działań człowieka bezpośrednio lub pośrednio do powietrza, wody, gleby i ziemi substancje lub energie (ciepło, hałas, wibracje, pola elektromagnetyczne).

Fitocenoza - roślinny składnik biocenozy. Zbiorowisko roślinne charakteryzujące się swoistym składem gatunkowym roślin pozostających ze sobą w różnych zależnościach.

Fizjograficzne opracowania - opracowania zawierające wyniki badań i ocen warunków przyrodniczych na potrzeby gospodarki przestrzennej i projektów budowlanych. Opracowania fizjograficzne, wykonywane w formie kartograficznej i opisowej, zawierają charakterystyki: rzeźby terenu, warunków geologicznych, wodnych i glebowych, klimatu, szaty roślinnej, terenów chronionych itp. Wymienione charakterystyki wykorzystywane są do oceny przydatności terenu pod różne sposoby użytkowania oraz do opracowania różnych syntez.

Korytarz ekologiczny - obszar umożliwiający migrację roślin, zwierząt lub grzybów.

Krajobraz - fizjonomia powierzchni ziemi, będąca syntezą elementów przyrodniczych i stanowiących wynik działalności człowieka.

Mikroklimat - klimat małego fragmentu terenu różniący się cechami składników klimatu od terenów położonych w jego sąsiedztwie, o czym decyduje szczególny dla danego miejsca zespół czynników klimatycznych, np. rzeźba terenu, wilgotność podłoża, szata roślinna.

Ochrona ścisła - całkowite zaniechanie ingerencji człowieka w stan ekosystemów, tworów i składników przyrody oraz w przebieg procesów przyrodniczych na obszarach objętych ochroną.

Otulina - strefa ochronna granicząca z formą ochrony przyrody wyznaczona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka.

Rekultywacja gruntów - przywracanie wartości użytkowych terenom wcześniej zniszczonym w wyniku prac budowlanych, eksploatacji kruszywa itp.

Relikt - pozostałość, szczątek; określenie stosowane w szczególności dla gatunku rośliny lub zwierzęcia przetrwałego mimo wygaśnięcia innych przedstawicieli danej grupy lub mimo ogromnego zmniejszania się zasięgu geograficznego danego gatunku.

Rośliny repozycyjne - rośliny mające szczególne właściwości, dzięki którym, w wyniku ich zastosowania, możliwe jest usuwanie zanieczyszczeń ze środowiska, przeciwdziałanie rozwojowi procesów geomorfologicznych itp.

Ruderalna roślinność - rośliny zajmujące siedliska o podłożu silnie zmienionym przez człowieka, obfitującym w związki azotowe i fosforowe (podwórza, gruzowiska, okolice płotów, przydroża, szczeliny w płytach chodnikowych).

Siedlisko - obszar lądowy lub wodny, naturalny, półnaturalny lub antropogeniczny, wyodrębniony w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne.

Smog - przyjęte powszechnie angielskie określenie specyficznego rodzaju mgły miejskiej, powstałej ze zmieszania zwykłej mgły z dymem i spalinami. Tworzy się w wielkich aglomeracjach miejskich i przemysłowych przy niesprzyjających warunkach meteorologicznych.

Starodrzew - drzewostan, który osiągną swoje maksymalne rozmiary i w którego obrębie nie zmieniają się już wysokość drzew ani średnice ich koron i pni.

Synantropijna roślinność - zbiorowiska wtórne, wykształcone po zniszczeniu przez człowieka pierwotnej roślinności naturalnej. Zwykle towarzyszy siedliskom ludzkim i występuje na innych terenach przekształconych przez człowieka.

Środowisko przyrodnicze - krajobraz wraz z tworami przyrody nieożywionej oraz naturalnymi i przekształconymi siedliskami przyrodniczymi.

Zadrzewienie - drzewa i krzewy w granicach pasa drogowego, pojedyncze drzewa i krzewy albo ich skupiska niebędące lasem wraz z terenem, na którym występują i pozostałymi składnikami szaty roślinnej, spełniające cele ochronne, produkcyjne bądź społeczno-kulturowe.

Typy i formy krajobrazu

Krajobraz ogólnie rzecz biorąc jest fizjonomią środowiska (powierzchni ziemi), będącą syntezą elementów naturalnych, abiotycznych (geologia, rzeźba terenu, wody, klimat, gleby) i biotycznych (roślinność, zwierzęta) oraz kulturowych, wynikających z działalności człowieka.

Formę krajobrazu tworzy głównie ukształtowanie i pokrycie terenu. Ukształtowanie terenu może być pochodzenia:
• naturalnego - jeżeli powstało w wyniku działania sił przyrody. Np. góry, skały, równiny, rzeki, jeziora,
• kulturowego (antropogenicznego) - jeśli powstało w wyniku działalności człowieka. Np. kamieniołomy, hałdy, stawy, zalewy.

Również pokrycie terenu podzielić można według tego samego kryterium pochodzenia:
• naturalnego, czyli biologicznego. Np. trawy, krzewy, drzewa, lasy, uprawy rolne,
• kulturowego, czyli sztuczne. Np. drogi, budowle inżynierskie, budynki.

Z punktu widzenia architektury krajobrazu, stosując pewne uproszczenia, możemy rozróżnić następujące formy krajobrazu:
• krajobraz płaski, gdy mamy do czynienia z równiną lub nieznacznym sfalowaniem terenu,
• krajobraz sfalowany, gdy występują łagodne, słabo wyodrębnione wzniesienia,
• krajobraz pocięty, gdy przecinają go jary lub doliny,
• krajobraz pagórkowaty, gdy sfalowanie przechodzi w wyraźnie wyodrębniające się wzgórza,
• krajobraz górski, gdy wyodrębnione wzniesienia osiągają znaczne rozmiary, przewyższające otoczenie o kilkaset metrów.

Człowiek od początku swojej działalności przekształcał swoje otoczenie, przez co wpływał na formę krajobrazu. Rozwijające i przekształcające się cywilizacje wytworzyły charakterystyczne środowisko geograficzne i właściwe mu krajobrazy. Różnice pomiędzy krajobrazami polegają w tym ujęciu na stopniu ingerencji człowieka w naturalną strukturę krajobrazu. Krajobraz można podzielić na trzy główne typy:
• kraj obraz pierwotny,
• krajobraz naturalny,
• krajobraz kulturowy.

Krajobraz pierwotny jest wynikiem działalności czynników wyłącznie przyrodniczych, bez ingerencji człowieka. Długotrwałość współistnienia jego elementów i wzajemne ich oddziaływanie doprowadziły do wytworzenia się biocenozy, dającej w efekcie naturalną trwałość i harmonijność środowiska przyrodniczego. Zakres występowania tych krajobrazów na terenie Polski jest bardzo ograniczony. Są to nieliczne enklawy występujące wśród krajobrazów innego typu i zazwyczaj będące pod ochroną (rezerwaty, parki narodowe). Mają one znaczenie naukowe i dydaktyczne.

Krajobraz naturalny związany jest już z działalnością człowieka. Zmiany przez niego wprowadzone są jeszcze niewielkie i naturalny krajobraz zdecydowanie dominuje nad formami kulturowymi. Najbardziej charakterystyczne formy łączą się ściśle z pierwotnymi ludzkimi cywilizacjami typu: zbieractwo, łowiectwo, pasterstwo, prymitywne rolnictwo.

• Zbieractwo. Istnienie dużych obszarów służących do wyżywienia niewielkich grup ludzi oraz konieczność zmieniania miejsca pobytu nie sprzyjały tworzeniu się stałych form osiedleńczych. Jedynymi nowymi elementami wprowadzonymi w krajobrazie pierwotnym przez człowieka były niewielkie tymczasowe osiedla i słabo rozwinięta sieć ścieżek.

• Łowiectwo. Podobnie jak zbieractwo nie wpłynęło znacząco na pierwotny krajobraz. Jedynie osadnictwo związane z rybołówstwem stworzyło bardziej widoczne formy.

• Pasterstwo. Cywilizacja pasterska stworzyła wyraźniejsze formy w krajobrazie. W zależności od formy krajobrazu pierwotnego, na którego podłożu rozwinęło się pasterstwo, od rodzaju hodowli, krajobraz pasterski przybierał najrozmaitsze postacie. Z zachowanych na naszym terenie wymienić można krajobraz pasterski górski w Tatrach (bacówki na halach wśród lasów). Inną, bardziej rozwiniętą formę reprezentuje krajobraz pasterski nizinny, np. na terenie Pomorza (rozległe pastwiska dzielone żywopłotami, zagrody, budynki).

• Prymitywne rolnictwo. Na tego rodzaju krajobraz składają się enklawy złożone z nieregularnych pól, związana z nimi zabudowa i słabo rozwinięta sieć swobodnie biegnących dróg. Przykładem mogą być osiedla leśne w Puszczy Kurpiowskiej.

Krajobraz naturalny zachował się w Polsce na niewielkich obszarach, zwłaszcza w górach i na terenach północnych. W niektórych wypadkach, np. w Bieszczadach, na skutek regresu gospodarki obszary krajobrazu naturalnego powiększyły się, zajmując obszary dawnego krajobrazu kulturowego. Znaczenie zachowanych fragmentów krajobrazu naturalnego, oprócz wartości naukowych i dydaktycznych, polega również na ogromnej ich wartości dla celów rekreacyjnych, z reguły bowiem obejmują one obszary nadające się na parki krajobrazowe.

Krajobraz kulturowy występuje wtedy, gdy zmiany w krajobrazie wprowadzone przez człowieka posunięte są na tyle, że trwałe jego istnienie może być utrzymane tylko dzięki stałym zabiegom. Podstawą przekształceń krajobrazu kulturowego jest rozwój cywilizacji ludzkiej. Inny jest krajobraz powstały w wyniku cywilizacji opartej na rolnictwie, inny w wyniku cywilizacji przemysłowej. Krajobraz kulturowy występuje w dwóch głównych typach jako:

• Krajobraz kulturowy harmonijny - jeśli sposób jego użytkowania jest dostosowany do charakteru środowiska przyrodniczego i geograficznego.

• Krajobraz kulturowy zdegenerowany - powstający wtedy, gdy człowiek przez swoje czynności gospodarcze, w wyniku nieświadomości lub chęci uzyskania nadmiernych korzyści naruszy naturalną równowagę składników środowiska, wywołując trwałe, progresywnie postępujące niekorzystne zmiany.

Style w architekturze krajobrazu kulturowego

Krajobraz kulturowy stanowi wyraz gospodarczej działalności człowieka. Wszystkie zjawiska związane z daną cywilizacją, stosunkami gospodarczymi i społecznymi znajdują z reguły odbicie w formach krajobrazowych (np. podział pól). Przemiany krajobrazu są dokonywane poprzez trzy zasadnicze działania kształtujące, które mogą występować zarówno oddzielnie, jak i równocześnie.

• Działania żywiołowe, spontaniczne wynikające z określonej sytuacji społecznej lub gospodarczej (np. industrializacja w XIX w.).

• Działania funkcjonalne, świadomie przekształcające krajobraz z większym lub mniejszym nawiązaniem do środowiska naturalnego (np. gospodarka rolna w średniowieczu).

• Działania estetyczne, zmierzające do nadania krajobrazowi określonych walorów zgodnych z panującymi w danym okresie potrzebami i normami estetycznymi. Działanie to może harmonijnie wiązać się ze środowiskiem (np. średniowiecze) lub być prowadzone w częściowym oderwaniu, a nawet na przekór środowisku (np. barok).

Motorem przekształceń stylowych krajobrazu kulturowego był głównie typowy dla danej epoki ład przestrzenny, a także związane z nią poglądy estetyczne. Węzłami kompozycyjnymi były zazwyczaj układy miast i wsi, parki, albo poszczególne budynki integralnie związane z krajobrazem otwartym (rolniczym) lub zamkniętym (miejskim).

Ochrona i konserwacja krajobrazu

Ochrona krajobrazu to działalność związana z ochroną, utrzymaniem, względnie restytucją naturalnych i kulturowych walorów krajobrazu. Działalność ta wiąże się zarówno z ochroną wartości przyrodniczych, jak i ochroną zabytków kultury i sztuki, archeologii i folkloru.

Współczesne pojęcie konserwacji jest określeniem na tyle szerokim, że jego częścią składową jest zarówno ochrona, jak i właściwa konserwacja, a także rewaloryzacja i rekultywacja. Dawna, wyłącznie zachowawcza postawa w stosunku do krajobrazu, związana wyłącznie z jego ochroną, wobec różnorodności przekształceń i często związanych z tym zagrożeń jest niewystarczająca.

Konserwacji podlegać mogą te krajobrazy, które:
• zanikają i bez zabiegów konserwatorskich nie zachowałyby się;
• istnieją, lecz wymagają stałych zabiegów konserwatorskich (np. krajobraz rolniczy, który bez nieustannej uprawy stosunkowo szybko ulegałby regresowi);
• posiadają wysokie walory, lecz są degradowane, oszpecane i wymagają rewaloryzacji;
• zostały zdewastowane i wymagają rekultywacji.

Konserwacja może dotyczyć krajobrazów z przewagą elementów przyrodniczych bądź krajobrazów z przewagą elementów kulturowych, w związku z tym kompetencje w tym zakresie są podzielone. Ochrona krajobrazu pierwotnego, naturalnego i kulturowego z przewagą elementów przyrodniczych jest domeną przyrodników (ustawa o ochronie przyrody), natomiast krajobrazem kulturowym, głównie terenami zabytkowych miast, wsi i zespołów, zajmują się instytucje związane z ochroną zabytków (ustawa o ochronie zabytków). Zagadnieniami ochrony dotyczącymi ochrony elementów krajobrazu, takich jak: woda, powietrze, gleba, uprawy, lasy, zajmują się odpowiednie resorty ministerstw i mówimy wtedy o ochronie środowiska, która polega na racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu jego zasobami zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju, przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom, przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego (prawo ochrony środowiska).

W szerokim pojęciu konserwacji krajobrazu mieści się szereg jej działów, z których każdy dodatkowo posiada swoiste formy i metody działania. Główne działy to przede wszystkim:
• Ochrona - reprezentująca na ogół postawę bierną, która może mieć charakter zachowawczy lub też zmierzający do uczytelnienia charakterystycznych form krajobrazu (np. katalogowanie, otaczanie społeczną ochroną, uznanie za zabytek).
• Konserwacja właściwa - postawa czynna zmierzająca do utrzymania stanu obecnego poprzez cały szereg działań typu: zabezpieczenie, utrwalenie, scalanie itp.
• Rewaloryzacja (przywracanie wartości) lub rewitalizacja (przywracanie do życia) - postawa czynna zmierzająca do przywrócenia dawnego stanu i wartości poprzez rekonstrukcję w przypadku gospodarki kulturowej czy też rekultywację w przypadku krajobrazu naturalnego.

Człowiek pierwotny był całkowicie uzależniony od przyrody, klimatu, roślin, zwierząt. Zaczął się od niej uniezależniać z chwilą, gdy nauczył się rozpalać ogień, wytwarzać odzież, uprawiać rośliny i hodować zwierzęta. Stopniowe opanowanie przyrody spowodowało jednocześnie jej niszczenie. Np. na Wyspach Wielkanocnych nadmierne wycinanie lasów, które mają związek z obiegiem wody w przyrodzie, powodowało pustynnienie terenu, a w efekcie upadek cywilizacji, która się tam rozwijała.

Początki ochrony przyrody to motywacje religijne, oddawanie czci świętym drzewom i skałom, które były pierwowzorami pomników przyrody. W różnych miejscach i na różnych kontynentach rozwijał się kult drzew i świętych gajów, pełniących w niektórych wierzeniach rolę wyroczni. Czcią otaczano różne gatunki drzew, np. figowce w Indiach, oliwki w Azji Mniejszej, dęby, cyprysy, cedry i lipy w Europie. Wierzono, że drzewa są święte i nietykalne jako siedziba bogów, duchów lub demonów. Także kamienie były często wiązane z życiem bóstw lub kultem świętych.

Występowała również ochrona niektórych zasobów przyrody motywowana względami gospodarczymi lub użytkowymi. Około 1000 lat przed naszą erą w Chinach wprowadzono pierwsze ustawy o ochronie lasów. Tego typu działania podejmowano również w starożytnym Rzymie i średniowiecznej Europie. W 1703 r. koło Moskwy założono rezerwat leśny. W tym samym czasie w różnych częściach Europy przeprowadzano pierwsze zalesienia oraz zaczęto chronić pewne gatunki zwierząt, wprowadzając okresy ochronne.

Najpóźniej zaczęto chronić przyrodę dla jej piękna i bezcennych wartości naukowych. Stało się to dopiero w drugiej połowie XIX w. w Anglii. Pierwszymi zwolennikami takiej ochrony byli intelektualiści, artyści i ludzie nauki.

Powstawały towarzystwa ochrony przyrody, a władze państwowe wydawały przepisy prawne normalizujące te zagadnienia. W 1872 r. utworzono pierwszy na świecie park narodowy Yellowstone w USA.

Koniecznością stała się współpraca międzynarodowa w tej dziedzinie, utworzono więc w 1948 r. Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody.

W Polsce tradycje ochrony przyrody są bogate. Między innymi:
• Za czasów Bolesław Chrobrego wprowadzono ograniczenia w polowaniach na bobry i tury.
• Statut wiślicki z 1347 r. za czasów panowania Kazimierza Wielkiego i statut warecki z 1420 i 1423 roku za panowania Władysława Jagiełły wprowadzają ochronę dębów, cisów i przewidują kary za wzniecanie ognisk w lesie.
• W XVI wieku pojawiają się przepisy chroniące bobry i żubry w Puszczy Białowieskiej, a Zygmunt III wydaje zarządzenie chroniące tury.
• Ustawy galicyjskie z 1868 i 1874 roku wprowadzają ochronę świstaków i kozic, a także „niektórych zwierząt dla uprawy ziemi pożytecznych", m.in. ptaków owadożernych i śpiewających.
• Dekret Rady Regencyjnej z 1918 r. o opiece nad zabytkami dawał również możliwość objęcia ochroną niektórych obiektów przyrodniczych, takich jak: stare drzewa, ogrody, jaskinie, parki, aleje.
• Ustawa wodna z 1922 r. zakazująca m.in. zanieczyszczania wód obowiązywała aż do 1962 r.
• W 1934 r. uchwalona została pierwsza ustawa o ochronie przyrody koncentrująca się głównie na ochronie zabytków przyrody.
• W okresie powojennym nowe uregulowania prawne wprowadziła ustawa o ochronie przyrody z 1949 r. Zmieniona została w 1991 r., a następnie w 2004 r.

Data dodania produktu: 01 kwiecie 2010.