Szukany produkt
 
Wydawnictwo 

Kategorie

 
 

Informacje

 
 
agroturystyka
agroturystyka
Ekonomika i organizacja gospodarstw agroturystycznych, podmioty i przedsięwzięcia agroturystyczne

 

Autor: Michał Sznajder, Lucyna Przezbórska
Tytuł: agroturystyka
Rok wydania: 2006
Miejsce wydania: Warszawa
Oprawa: miękka
Format: 160x230 mm
Ilość stron: 257
Międzynarodowy Standardowy Numer Książki: ISBN 83-208-1607-6
Wydawnictwo: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne
 
  • Opis
  • Spis treści
 

Agroturystyka jest obecnie przedmiotem dużego zainteresowania nie tylko polityki społecznej, gospodarczej i rolnej, lecz również samych rolników, dla których jest szansą zdobycia nowych źródeł dochodu.

Podręcznik składa się z trzech części. Pierwsza to wprowadzenie do agroturystyki, druga jest poświęcona ekonomice i organizacji agroturystyki (w tym m. in. ekonomice i organizacji gospodarstw agroturystycznych), a w trzeciej — swoistym studium przypadków — omówiono podmioty i przedsięwzięcia agroturystyczne.

Podręcznik jest przeznaczony dla studentów akademii rolniczych, wychowania fizycznego i ekonomicznych na kierunkach związanych z rolnictwem i turystyką. Może stanowić źródło wiedzy dla uczniów szkół średnich o profilach turystycznym, ekonomicznym i rolniczym. Zainteresuje również osoby zajmujące się problematyką rozwoju agroturystyki w regionach.

Podręcznik składa się z trzech części. Część pierwsza to wprowadzenie do agroturystyki. Podano w niej definicje i zakres ekonomiki, organizacji i zarządzania agroturystyką, ukazano jej gospodarcze i społeczne znaczenie oraz rolę i miejsce w wielofunkcyjnym rozwoju gospodarstw i terenów wiejskich. Ponadto omówiono zagadnienie przestrzeni agroturystycznej.

W części drugiej przedstawiono wiele nowych, swoistych dla agroturystyki koncepcji, jak pojęcie podmiotu agroturystycznego, ekonomikę i kooperację gospodarstw agroturystycznych, integrację podmiotów agroturystycznych, zależności między agroturystyką a przetwórstwem. Dokonano klasyfikacji produktów agroturystycznych, a także scharakteryzowano turystów oraz rynek agroturystyczny.

Część trzecia to swego rodzaju studia przypadków, pochodzące z 16 krajów świata i opisujące trzy filary agroturystyki: obsługę (w tym informację), mobilność oraz gospodarstwa i przedsięwzięcia agroturystyczne. Wskazano na rolę agroturystyki jako środka promocji produkcji w sprzedaży bezpośredniej oraz dokonano charakterystyki czterech krajów świata pod względem ich potencjału agroturystycznego.

Całość materiału wzbogacają zdjęcia gospodarstw, obiektów i przedsięwzięć agroturystycznych wykonane w zdecydowanej części przez autorów tej książki.

Jeszcze nie tak dawno agroturystyką jawiła się jako zacofana i niedoinwestowana działalność. Książka przedstawia jej rosnące znaczenie, brak sztywnych kanonów, różnorodność koncepcji zmieniających się z dnia na dzień i burzących te rozwiązania, które jeszcze wczoraj wydawały się niepodważalne.

Wyrażam przekonanie, że książka wzbogaci polskie piśmiennictwo tego przedmiotu, a także będzie inspirować wielu rolników do rozwoju gospodarstw agroturystycznych w celu uzyskania nowych źródeł dochodu. Poza tym zachęci mieszkańców miast do poszukiwań ciekawych i pouczających form pobytu w gospodarstwach rolnych i na terenach wiejskich.

POJĘCIE AGROTURYSTYKI
W ostatnim ćwierćwieczu XX w. zarówno w literaturze polskiej, jak i literaturze światowej pojawiało się pojęcie agroturystyka (agritourism). Składa się ono z dwóch członów: agro i turystyka. Przedrostek agro wywodzi się od terminu greckiego agros, oznaczającego rolę, i agronomos, odnoszącego się do zarządzającego majątkiem rolnym, natomiast turystyka to forma czynnego wypoczynku poza miejscem zamieszkania, która jest inspirowana potrzebami poznawczymi, wypoczynkowymi i sportowymi. Obejmuje wszelkie formy dobrowolnej zmiany miejsca pobytu. Agroturystyka de facto jest terminem wprowadzonym przez przedstawicieli strony podażowej, reprezentujących interesy gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne. Spowodowało to znaczne rozszerzenie pojęcia na wszelkie rodzaje działalności związane z obsługą nie tylko turystów, ale i wczasowiczów. Stąd pojęcie agroturystyka jest inaczej rozumiane przez turystów, a nieco inaczej przez świadczących usługi agroturystyczne. Dla turysty agroturystyka oznacza aktywność turystyczną człowieka, który zamierza poznać produkcję rolniczą i/lub wypoczywać w środowisku rolniczym.

Natomiast podmioty świadczące usługi agrotury styczne w zakres pojęcia agroturystyka włączają różne formy hotelarstwa — agrohotelarstwo, gastronomii — agrogastronomię, rekreacji — agrorekreację, wypoczynku — agrowypoczynek, sportu — agrosport, a nawet lecznictwa i rehabilitacji — agroterapię.

Pojęcia te nie są nowością. Większość z nich jest już używana w praktyce. Ponadto do agroturystyki włącza się niektóre elementy sprzedaży bezpośredniej oraz wszelkiego rodzaju uczestnictwo czy obserwację produkcji rolniczej, czyli agroturystykę właściwą. Powstały nowe skróty, jak agritainment z kombinacji wyrazów agri i entertainment. Najczęściej dla podmiotów oferujących produkty i usługi agroturystyczne agroturystyka jest działalnością mieszaną, obejmującą wszystkie lub niektóre wymienione działalności.

U podstaw idei agroturystyki leży przekonanie, że gospodarstwo rolne jest zasadniczym podmiotem dostarczającym usług turystycznych. Posiadając wolne zasoby pracy, mieszkalne czy taniej żywności, może ono dzięki działalności agroturystycznej, uzupełniać swoje dochody. Jednak praktyka wykazuje, że działalnością agroturystyczną są także zainteresowane inne podmioty gospodarcze, a same gospodarstwa rolne, zwłaszcza te położone na terenach predysponowanych do uprawiania turystyki, często szybko marginalizują działalność rolniczą na rzecz agroturystycznej. Istnieją przykłady penetrowania przez międzynarodowy kapitał działalności agroturystycznej na najbardziej malowniczych krajobrazowe terenach i inwestowania w tego typu przedsięwzięcia, dające szybki zwrot kapitału. Już wkrótce może się okazać, że rolnicy zostaną wyparci z rynku najbardziej atrakcyjnych usług i produktów agroturystycznych, a także z najbardziej atrakcyjnych terenów. Będą oni jedynie dostarczycielami ziemi i pracy pod dyktando kapitału. Być może, rolnikom pozostaną tylko te najmniej atrakcyjne kierunki agroturystyki.

Turystyka wiejska nie jest pojęciem równoznacznym z agroturystyka. Pojęcia te jednak bardzo mocno się zazębiają. Na ogół turystyka wiejska, oprócz ukazania produkcji roślinnej, zwierzęcej i przetwórstwa, obejmuje także i te rodzaje działalności ludzkiej, które wiążą się z życiem na wsi, jej kulturą, religią, z tym wszystkim, co się kryje pod pojęciem etnografia. Skupianie się wyłącznie na agroturystyce, z wyłączeniem turystyki wiejskiej, jest sztuczne. Gospodarstwa rolne stanowią przecież istotną część terenów wiejskich.

Zakres pojęcia agroturystyka zmienia się w zależności od regionu geograficznego świata. Zmieniają się także relacje między pojęciami agroturystyka a turystyka wiejska. Zmienność ta jest wynikiem roli, jaką odgrywają społeczność wiejska i rolnictwo w danym kraju czy regionie. W wielu stanach USA, gdzie społeczność wiejska w sensie europejskim prawie nie istnieje, pojęcia agroturystyki i turystyki wiejskiej są niemal równoznaczne.

W Europie, gdzie wieś spełnia wiele funkcji pozarolniczych, odróżnienie agroturystyki od turystyki wiejskiej jest istotne. Na terenach, gdzie produkcja rolnicza jest bardzo rozdrobniona, gdzie istnieje silna wspólnota wiejska jest raczej uzasadnione stosowanie pojęcia „turystyka wiejska" niż „agroturystyka". Ponieważ znaczenie tradycyjnych społeczności wiejskich marginalizuje się, wzrasta rola miast, dlatego prawdopodobnie w przyszłości termin agroturystyka będzie częściej używany niż termin turystyka wiejska. Rysunek l przedstawia piramidę, czyli hierarchiczne usytuowanie turystyki wiejskiej i agroturystyki względem siebie oraz w stosunku do turystyki masowej i turystyki alternatywnej. Im wyżej w piramidzie znajduje się dany rodzaj turystyki, tym węższy jest zakres jego znaczenia.

Brak precyzji w definiowaniu pojęć „agroturystyka" i „turystyka wiejska" utrudnia jasne wyznaczenie ram podręcznika. Zasadniczo podręcznik ten skupia się na przedstawieniu ekonomiki gospodarstwa rolnego świadczącego usługi agroturystyczne. Ze względu na ścisłe powiązania praktyczne odwołuje się do turystyki wiejskiej oraz do agrohotelarstwa, agrogastronomii, agrorekreacji, agrowypoczynku, agrosportu i agroterapii. W szerszym znaczeniu agroturystyka obejmuje także niektóre usługi świadczone przez zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego oraz przez przedsiębiorstwa handlujące produktami rolniczymi. Ten aspekt agroturystyki ma bardzo duże znaczenie dla promocji produktów przedsiębiorstw w krajach o wysoko rozwiniętym przemyśle spożywczym.

Wobec trudności jasnego zdefiniowania różnych rodzajów turystyki powstaje pytanie, czy wyodrębnianie agroturystyki z turystyki jest w ogóle uzasadnione. Przecież zarówno turystyka, jak i agroturystyka mają na celu zaspokojenie potrzeb turysty związanych ze zwiedzaniem, poznawaniem, wypoczynkiem, rekreacją czy sportem. Czyż turystyka w znacznej części nie odbywa się na terenach wiejskich? Czy istnieją cechy, które odróżniają turystykę od agroturystyki? Jeśli tak, to wyróżnienie agroturystyki jest uzasadnione4. Odpowiedź na to pytanie jest przynajmniej częściowo pozytywna. Oto trzy główne cechy, które odróżniają agroturystykę od turystyki konwencjonalnej.

Pierwszym wyróżnikiem jest możliwość zaspokojenia potrzeby człowieka, związanej z praktycznym uczestniczeniem w procesie produkcji żywności, w życiu rodziny wiejskiej oraz społeczności wiejskiej. Turysta ma szansę nie tylko brać udział w produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz przetwórstwie żywności, ale także uczestniczyć w życiu rodzinnym gospodarstwa. Agroturystyka rozumiana w ten sposób jest trudną, lecz bardzo ambitną formą turystyki. Tą formą turystyki nie są zainteresowani wszyscy turyści, lecz jedynie ci, którzy chcą połączyć wypoczynek z nabywaniem praktycznych umiejętności.

Drugą cechą charakterystyczną agroturystyki w porównaniu do turystyki konwencjonalnej jest możliwość zaspokojenia poznawczej potrzeby człowieka w zakresie produkcji rolniczej czy etnografii. Agroturystyka stwarza szansę poznania życia ludności wiejskiej, jej kultury i zwyczajów.

Trzecim wyróżnikiem agroturystyki jest możliwość zaspokojenia emocjonalnych potrzeb, polegających na chęci bezpośredniego kontaktu ze zwierzętami domowymi, produktami roślinnymi i zwierzęcymi, produktami przetwórstwa, zaspokojenia potrzeby przeżycia sielanki wiejskiej związanej z atmosferą wiejskości, ciszą, odgłosami czy nawet zapachami wsi i gospodarstwa. Agroturystyka pozbawiona elementu poznawczego, eliminująca potrzeby emocjonalne człowieka, a sprowadzona wyłącznie do wypoczynku, rekreacji, przyjemności, niewiele się różni od konwencjonalnej turystyki.

Nasuwa się kolejne pytanie, czy agroturystykę można uważać za nową dyscyplinę naukową. Tradycyjnie, aby pewien obszar naukowy uznać za nową dyscyplinę, powinien on obejmować określony zakres wiedzy, przedmiot badań powinien być jasno określony, a dyscyplina powinna się posługiwać swoistymi dla niej metodami.

Jak już wykazano, zakres obszaru zainteresowania agroturystyki nie jest jasno określony, ale należy sądzić, że w niedalekiej przyszłości to nastąpi. Brakuje jak dotychczas metod, które można byłoby uznać jako specyficzne dla badań agroturystycznych. Można przypuszczać, że w przyszłości zaczną się pojawiać swoiste dla agroturystyki metody badawcze, czego sygnałem jest metoda waloryzacji terenów agroturystycznych M. Drzewieckiego. Jasne definicje i wypracowanie swoistych metod badań podniosłoby agroturystykę do poziomu dyscypliny naukowej. Jak na razie, korzysta ona z metod nieswoistych, zaczerpniętych ze statyryki, ekonomii, agronomii, zootechniki, zoologii, geografii, etnografii oraz wielu innych dyscyplin naukowych.

Jak z tego wynika, wyróżnienie agroturystyki jako dyscypliny naukowej jest przedwczesne. Agroturystykę należy raczej traktować jako działalność gospodarczą człowieka, opisywaną i badaną przez takie dziedziny nauki jak: ekonomia, geografia, biologia, rolnictwo, prawo, ekologia i inne. Agroturystyka jest realną i stale rozwijającą się działalnością człowieka. Doniesienia o tej działalności pochodzą z wielu częci świata, prawie ze wszystkich stanów USA, z Kanady, całej Europy Zachodniej, Centralnej i Południowej, z Australii i Nowej Zelandii, a nawet z Afryki. Rozwój agroturystyki jest napędzany zarówno przez stronę popytową, jak i podażową. Zainteresowanie, skąd pochodzi żywność i jak jest ona wytwarzana, staje się coraz większe wśród mieszkańców miast.

Agroturystyka jako przedmiot nauczania jest wykładana na różnych uczelniach. Nasuwa się pytanie, które wydziały i uczelnie są kompetentne do prowadzenia zajęć dydaktycznych, a także badań w zakresie agroturystyki. Pytanie to jest uzasadnione, ponieważ agroturystykę rozwijają wydziały uniwersyteckie o różnych profilach. Zajmują się nią, jak dotychczas, pracownicy wydziałów ekonomii, geografii, hodowli zwierząt, turystyki, a nawet urządzania przestrzeni wiejskiej uniwersytetów, akademii rolniczych i akademii wychowania fizycznego.

Wreszcie należy się zastanowić nad gospodarczym znaczeniem agroturystyki. Poziom życia ludności wiejskiej jest w większości krajów świata bardzo niski. Badania, które prowadzono w ostatnich dziesięcioleciach, pozwoliły na stwierdzenie faktu, że znaczna część dotychczasowej ludności wiejskiej w Polsce, ale także w wielu innych krajach, nie jest w stanie utrzymać się z produkcji rolniczej, czyli z produkcji roślinnej i zwierzęcej. Konieczne jest pozyskiwanie dochodów ze źródeł pozarolniczych.

W wielu krajach świata ludność rolnicza, nie mająca szans na zaspokojenie swoich potrzeb materialnych w miejscu zamieszkania, przenosi się na tereny miejskie, tworząc wielkie aglomeracje, w których także często nie znajduje zatrudnienia. Skutki takich migracji są opłakane. Powstają dzielnice nędzy, które sprzyjają rozszerzaniu się różnego rodzaju patologii społecznych. Polityka gospodarcza, społeczna i rolna, zwłaszcza w krajach Unii Europejskiej, jest skierowana na utrzymanie znacznej części ludności wiejskiej na terenach wiejskich. Konieczność zaspokojenia potrzeb materialnych spowodowała, że ludność wiejska zaangażowana w produkcję roślinną i zwierzęcą zaczęła zajmować się działalnością pozarolniczą, w tym i agroturystyką.

Agroturystyka jest przedmiotem polityki społecznej, ale także gospodarczej i rolnej krajów Unii Europejskiej, znanej jako wielofunkcyjny rozwój gospodarstw rolnych oraz wielofunkcyjny rozwój terenów wiejskich. Agroturystyka jest właśnie przykładem pozarolniczego rozwoju gospodarstw rolnych i terenów wiejskich. Agroturystyka już dzisiaj obejmuje szeroki zakres wiedzy, który może być przedstawiony w aspekcie ekonomiki, organizacji, marketingu i zarządzania.

FUNKCJE AGROTURYSTYKI
Agroturystyka spełnia wiele funkcji o dużym znaczeniu zarówno dla ludności miejskiej, jak i wiejskiej. Można wyróżnić funkcje: dochodową, zatrudnieniową, wykorzystania wolnych zasobów mieszkaniowych, aktywizacji terenów wiejskich, konserwacji zasobów naturalnych, a także wypoczynkowe, rekreacyjne i edukacyjne ludności miejskiej.

Najczęściej wyodrębnia się trzy grupy funkcji agroturystyki: socjopsychologiczne, ekonomiczne i środowiskowe. Pierwsze z nich, tj. funkcje socjopsychologiczne, są związane ze zwiększeniem szacunku dla społeczności wiejskiej, wzajemnego przenikania się kultur wiejskiej i miejskiej oraz możliwością kontaktu z tradycyjnym stylem życia ludności wiejskiej. Funkcje ekonomiczne dotyczą stymulacji rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych lub hodowlanych, powstania dodatkowych źródeł dochodów zarówno dla wiejskich gospodarstw domowych (często bez dużych nakładów inwestycyjnych), jak i samorządów terytorialnych, gminy czy nawet województwa. Funkcje środowiskowe są związane z ochroną i dbałością o środowisko naturalne wsi.

Syntetycznie w ujęciu rodzajowym funkcje agroturystyki można przedstawić jako:
• pozyskiwanie dodatkowych źródeł dochodów dla rolników; dzięki wzrostowi dochodów rośnie możliwość ich przeznaczenia na nakłady inwestycyjne, np. budowę czy remonty, co powoduje zmniejszenie uzależnienia od rolnictwa, zróżnicowanie lokalnej gospodarki, która staje się mniej podatna na wahania rynku;
• pozyskiwanie dodatkowych dochodów dla gmin, samorządów terytorialnych danej miejscowości, związków gmin czy województwa;
• rozwój lokalnej infrastruktury (zaopatrzenie w wodę, kanalizacja, oczyszczalnie ścieków, drogi, transport publiczny, urządzenia rekreacyjne), co przyczynia się do ułatwienia życia na wsi, podwyższenia standardu i warunków życia mieszkańców wsi;
• zwiększenie bazy noclegowej, utrzymanie istniejącej produkcji, rozszerzenie asortymentu i podnoszenie jakości oferowanych usług, co daje szansę bezpośredniego zbytu niektórych produktów rolnych, przyczynia się do powstania i rozwoju dodatkowych rynków zbytu na produkty żywnościowe i różnego rodzaju usługi miejscowe, jak rzemiosło, rękodzieło, kowalstwo itp.;
• tworzenie dodatkowych lub jedynych miejsc pracy oraz zmniejszenie poziomu bezrobocia, w tym również bezrobocia utajonego7, co czyni bezrobotnych mieszkańców wsi potrzebnymi, akceptowanymi w środowisku, mobilizuje do podnoszenia kwalifikacji (aspekt psychologiczny), umożliwia wykorzystanie potencjału ludzkiego;
• zdobywanie nowych umiejętności i doświadczeń, zawodów, umożliwienie nauki języków obcych, nauki przedsiębiorczości oraz aktywizacji społeczności wiejskiej, kształtowanie nowych umiejętności w zakresie obsługi turystów, poszerzanie wiedzy lub poznawanie terenu, na którym się mieszka, jego historii i atrakcji, wyzwalanie inicjatyw społecznych, nowe szansę dla kobiet wiejskich;
• przełamywanie recesji gospodarczej (przez swój interdyscyplinarny charakter turystyka aktywizuje różne grupy zawodowe i społeczne), umożliwienie rewitalizacji terenów wiejskich i rewaloryzacji środowiska wiejskiego w wyniku awansu społecznego i ekonomicznego ludności;
• wspomaganie rozwoju społeczno-ekonomicznego terenów położonych w niekorzystnych warunkach, dywersyfikacja działalności gospodarczej na terenach wiejskich; stworzenie warunków i możliwości dla rozwoju innych działalności na wsi;
• przeciwdziałanie masowemu odpływowi ludności z terenów wiejskich (głównie ludzi młodych i wykształconych) oraz wyludnianiu się terenów wiejskich (tendencje takie wystąpiły w niektórych regionach wielu krajów europejskich, np. na Węgrzech, czy w pewnych okresach w Polsce);
• poprawienie estetyki w domu i wokół domu, większą dbałość o estetykę wsi, domów, ulic i innych miejsc o charakterze publicznym (estetyzacja wsi);
• wykorzystywanie starych, często nie użytkowanych budynków lub ich części (rzadko wykorzystywanych pokojów, strychów, części zagród, budynków gospodarczych, wiatraków, restauracji, sklepów, zamków, pałaców, dworków itp.), co może się przyczynić do zachowania materialnej spuścizny kulturowej wsi;
• możliwość ożywienia wiejskich tradycji, nabieranie szacunku i powracanie do tradycji i kultury ludowej, rozwój kultury na wsi, pełniejsze wykorzystanie i ożywienie niektórych obiektów na wsi (domów kultury, obiektów sportowych itp.);
• zwiększenie dbałości o środowisko naturalne, ochronę przyrody, stwarzanie środowiska bardziej przyjaznego gościom i ludziom z zewnątrz; i stworzenie możliwości spotkania innych ludzi, nawiązywania kontaktów i więzi społecznych, wymiany doświadczeń czy poglądów zarówno dla rolników, jak i gości, wzrost tolerancji wobec odmiennych postaw, zachowań czy poglądów, poszerzenie wiedzy o świecie i ludziach przez właścicieli gospodarstw, rozbudzanie zainteresowań.

Wychowawcze funkcje agroturystyki są związane z funkcjami poznawania rzeczywistości (przyrody, dziedzictwa kulturowego), co kształtuje określone postawy wobec różnych sfer rzeczywistości (gospodarz-gość, grupa turystów, rodzina); agroturystyka jest też środkiem kształtowania uczuć (poznanie i szacunek dla rolników i wytwarzanych przez nich płodów rolnych); agroturystyka stwarza turystom możliwość pracy twórczej (uczestniczenie w pracach gospodarskich, nauka rzemiosła ludowego, itp.), przyczynia się do potęgowania zdrowia (warunki klimatyczne, żywieniowe, niewymuszony wysiłek).

Niektóre z wymienionych funkcji turystyki na terenach wiejskich wzajemnie się na siebie nakładają, uzupełniają lub wynikają jedne z drugich. Trudno jest także jednoznacznie określić, które z nich są ważniejsze, a które mniej ważne. Z badań wynika jednak, że główną funkcją agroturystyki postrzeganą przez rolników i kwaterodawców wiejskich jest funkcja dochodotwórcza.

Data dodania produktu: 20 listopad 2007.